Kandyba yoki Candyba — zamonaviy maʼmuriy boʻlinishga koʻra Antaliya viloyati Qosh tumaniga qarashli Chataloluk qishlogʻi hududida joylashgan qadimgi Likiya shahridir. Ushbu tarixiy maskan Qoshdan 13 kilometr shimolda, Kasaba tekisligiga yuqoridan qarab turgan baland tepalikda bunyod etilgan. Bugungi Chataloluk qishlogʻi esa qadimiy xarobalarning qoq janubida joylashgan.
Aholi punktining kelib chiqishi va nomi haqida turli etimologik va mifologik qarashlar mavjud. Kandyba soʻzi luviy yoki likcha tillaridan kelib chiqqani taxmin qilinib, bu tillarda «Ona Maʼbudaning eri» yoki «Oliy Xudoga tegishli» degan maʼnolarni anglatishi taxmin qilinadi. Qadimgi Likiya tilida bu manzilgoh Xãkbi deb atalgan, yunoncha versiyasi Kandyba, lotincha shakli esa Candyba boʻlgan. Vizantiyalik Stefan oʻzining mifologik rivoyatida shaharning nomi Deukalionning oʻgʻli Kandibusdan kelib chiqqanini taʼkidlaydi. Shuningdek, Bronza davriga oid Xett yozuvlarida bu shahar Hinduwa nomi bilan tilga olingan boʻlishi mumkinligi taxmin qilinadi.
Kandyba nomi Likiya hujjatlarida Xãkbi deb uchraydigan ismning yunoncha talqinidir. Xett taxtachalaridagi Hinduwa bilan ehtimoliy bogʻliqligi bu manzilgohning ildizlari Bronza davrigacha borib taqaladigan qadimiy oʻtmishga ega ekanligini koʻrsatadi. Shunga qaramay, antik manbalar va geografik maʼlumotlar shaharning nomlanish bosqichlari mahalliy Anadolu tillari hamda ellinistik taʼsirlar oʻzaro uygʻunlashgan holda shakllanganini bildiradi.
Qadimgi davrda Kandyba Likiya mintaqasining kichikroq shaharlaridan biri boʻlishiga qaramay, uning siyosiy maqomi eʼtiborga loyiq edi. Shahar Likiya ittifoqida ovoz berish huquqiga ega mustaqil polis, yaʼni shahar-davlat sifatida mavjud boʻlgan va oʻz nomidan tanga zarb qilish vakolatiga ega boʻlgan. Mintaqadagi qishloq aholisidan topilgan va ustida ‘KAND’ harflari boʻlgan qadimiy tanga ushbu numizmatik maʼlumotni tasdiqlaydi.
Rim imperiyasi davrida Likiya provinsiyasiga qoʻshilgan Kandyba maʼmuriy tuzilma ichida diniy markazga ham aylangan. Shaharning yepiskopligi provinsiya poytaxti Myraning metropoliten maktabiga boʻysunuvchi suffragan, yaʼni yordamchi yepiskoplik vazifasini bajargan. Tarixiy manbalarda ushbu lavozimda xizmat qilgan ikki yepiskopning nomi saqlanib qolgan. Konstantinus nomli yepiskop 787 yilda oʻtkazilgan Ikkinchi Iznik Kengashida qatnashgan boʻlsa, Basilius nomli yepiskop esa 879 yildagi I. Fotiyning Konstantinopol Kengashida ishtirok etgan.
Oʻtmishda faol yepiskoplik markazi boʻlgan Kandyba bugungi kunda doimiy yashaydigan yepiskoplikka ega emas. U Katolik cherkovi tomonidan unvonli yepiskoplik makazi sifatida roʻyxatda saqlanib kelinmoqda.
Kandybaning arxeologik qoldiqlari orasida qoya maqbaralari muhim oʻrin tutadi. Bu yerdagi baʼzi qoya maqbaralari oʻta eʼtibor va yuksak mahorat bilan bunyod etilgan. Shuningdek, hududdagi tadqiqotlar davomida Likiya belgilari bilan bitilgan mukammal bitik ham topib oʻrganilgan.
Bugun qadimgi Kandyba xarobalariga tashrif buyuruvchilarni baland tepalik ustida, Kasaba tekisligiga nazar tashlab turgan geografik manzara kutib oladi. Chataloluk qishlogʻining janubida joylashgan ushbu arxeologik hududda qasr qoldiqlari, taʼsirchan qoya maqbaralari va davrning meʼmoriy qiyofasini aks ettiruvchi izlar bugungi kungacha yetib kelgan yodgorliklar sirasiga kiradi.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-09-12 22:13:42
