آریکاندا در مرزهای استانی آنتالیا و در نزدیکی منطقه فنیقه، بالای جاده ماشینرو المالی – فنیقه واقع شده و یک شهر باستانی و کهن لیکیا است که روی پنج تراس بزرگ با شیب رو به جنوب، از پایه یک سطح صخرهای ناهموار آغاز میشود. نام این شهر از عبارت لوویایی «آری-کا-واندا» گرفته شده که در زبانهای بومی آناتولی به معنای «مکانی در نزدیکی صخرههای مرتفع» است. پسوند «-اندا» در انتهای نام آن تأیید میکند که این شهر ریشهای آناتولی دارد. ریشه این سکونتگاه تا عصر مس امتداد دارد و بر اساس تازهترین پژوهشها و دادههای سکهشناسی، تصور میشود که پایههای آن در اوایل هزاره 2000 قبل از میلاد گذاشته شده است. تبرهای متعلق به اواخر مسسنگی و برنز اولیه که در لیميرا و پاتارا به دست آمدهاند، نشان میدهند که این منطقه در آن دوره سکونتگاهی بسیار پرجمعیت بوده است.
شواهد باستانشناسی و یافتهها نشان میدهند که قدیمیترین بقایای شهر متعلق به سدههای 6 یا 5 پیش از میلاد است. پذیرفته شده است که آریکاندا در سده 3 پیش از میلاد به معنای واقعی کلمه به یک شهر تبدیل شده است. در این دوره، آثار شاخص یونانی مانند آگورا، بولوتریون یا همان ساختمان مجلس، یک استادیوم کوچک، معابد و یک تئاتر ساخته شدند. ثروت شهر در دوران باستان به مسیرهای تجاری و چوبهای به دست آمده از جنگلهای اطراف نسبت داده میشود. به دلیل موقعیت استراتژیک و صخرهای، دیوارهای حصار دور شهر وجود ندارد؛ تنها ویژگی دفاعی شناخته شده، یک برج دیدهبانی منفرد است که در بالاترین نقطه شهر قرار دارد.
آریکاندا در دوران روم باستان درخشانترین و ثروتمندترین دوران خود را سپری کرد. با این حال، زلزله شدیدی که در سده 3 میلادی رخ داد، آسیب سنگینی به شهر وارد کرد و باعث متروک شدن نسبی آن شد. با وجود این، برخی بخشهای شهر توانستند به حیات خود ادامه دهند و رفاه خود را حفظ کنند. باسیلیکای مسیحیت اولیه تا دوران بیزانس در سده 6 میلادی ساخته شدند، زمانی که این سکونتگاه به منطقهای جدید در جنوب روستای مدرن عارف منتقل شد. اسقفنشین آریکاندا که در استان لیکیا در دوران روم قرار داشت، به عنوان یک اسقفنشین کمکی وابسته به کلانشهر میرا در مرکز استان فعالیت میکرد. شناخته شده است که اسقفهای آریکاندا در شورای دوم نیقیه در سال 787 و شورای فوتیان قسطنطنیه در سال 879 شرکت کرده یا نمایندگانی داشتهاند.
بقایای معماری شهر به دو بخش اصلی تقسیم میشود: آکروپلیس و شهر پایین. در آکروپلیس، بقایای متعلق به دوران هلنیستی و دورههای کهنتر شهر قرار دارد که از میان آنها میتوان به معبد هلیوس، ساختمان مجلس، ساختمان اداری یا همانپریتانیون، آگورای بالایی به همراه دکانها و خانههای کاوششده اشاره کرد. شهر پایین بیشتر دربرگیرنده سازههای دوران روم است. در این محوطه، هفت حمام در اندازههای گوناگون جلب توجه میکنند؛ مجموعه حمام و سالن ورزشی باستانی واقع در پایینترین تراس، با ردیفهای طاقدار تقریباً دستنخورده باقی مانده است. کوچک بودن جمعیت در مقایسه با تعداد زیاد این حمامها، این احتمال را تقویت میکند که این سازهها جاذبهای برای گردشگرانی بوده که از سمت سواحل میآمدند. علاوه بر این، یک قنات که آب را از کوه بیداغ میآورد، این حمامها را تغذیه میکرده است.
دیگر سازههای باستانی مهم در شهر پایین شامل آگورای پایینی، اودئون، استادیوم، تئاتر و معابد هستند. در شرق آگورای پایینی که دارای فضایی وسیع و مسطح است، دکانها قرار دارند و بقایای معبد تیخه در مرکز آن امتداد یافته است. تئاتر که در سده 1 پیش از میلاد ساخته شده و در وضعیت عالی به دست ما رسیده، دارای 20 ردیف صندلی است و سوراخهایی برای پشتیبانی از سایهبانهای محافظ دارد. اودئون که به سده 2 میلادی تعلق دارد، سازهای بسیار تزئینشده با روکشهای مرمر رنگی و یک بلوک سرستون حاوی پرتره امپراتور هادریان است. استادیوم متعلق به دوره هلنیستی، بالای تئاتر قرار دارد و یک پیست دوومیدانی با طول 106 متر است که تنها در یک طرف آن صندلیهایی برای نشستن وجود دارد. همچنین در این محوطه، معبدی به افتخار امپراتور تراژان به همراه نکروپلیسهای شرقی و غربی حاوی مقبرههای طاقدار و تابوتهای سنگی قرار دارد.
چیدمان ساختمانی شهر باستانی به تراسهای با شیب رو به جنوبی صخرههای موسوم به شاهینکایا تکیه دارد. در بالاترین تراس، استادیوم قرار دارد که پیست دوومیدانی آن پس از نقطهای به شکل ذوزنقه در میآید؛ در تراس پایینتر از آن نیز تئاتر واقع شده است. در تراس پایینتر از تئاتر، اودئون که از راهی پلکانی قابل دسترسی است و رواقی که آگورا را با ساخت شکل U احاطه کرده، قرار دارند. علاوه بر سازههای رسمی و خصوصی، ساختمانهای مقبره و نکروپلیسها فضای وسیعی را در شهر اشغال کردهاند. آریکاندا که در سال 1838 توسط پژوهشگر بریتانیایی چارلز فلووز کشف شد، با سالها کاوش مداوم توسط پروفسور دکتر جودت بایبورتاوغلو، عضو هیئت علمی دانشگاه آنکارا، به دنیای علم معرفی شد و نام او با این مکان عجین گشته است.
بررسیهای انجامشده در فصل کاوش سال 2018 در داخل آکروپلیس و در تراس بالایی واقع در جلوی صخره شیبدار شمالی نشان داد که این سکونتگاه از بخشهایی تراشیدهشده در سنگ بستر تشکیل شده است. در کاوش فضای مستطیلشکل، یک خنجر آهنی با قبضه برنزی و یک سکه استانی رومی مربوط به سالهای 244-249 میلادی به صورت درجا به دست آمد. در خاکبرداری کف این مکان، سکههای متعلق به پادشاهیهای مقدونیه، بطلمیوسی و سلوکی به همراه قطعات سرامیک سیاه سفالی متعلق به دورههای کلاسیک متاخر و هلنیستی کشف شد. همچنین در سال 2017، یک خانه لوکس رومی متعلق به سده 5 میلادی با هشت اتاق، حمام اختصاصی، حمام عمومی تجاری و حیاطی با استخر چشمنواز کشف شد که نام مالک آن یعنی پیروس روی موزائیک کف خوانده شد.
امروزه آریکاندا دیگر یک مرکز اسقفنشین مسکونی نیست، بلکه توسط کلیسای کاتولیک به عنوان یک اسقفنشین افتخاری فهرست میشود. این مقام افتخاری که در سال 1921 به صورت اسمی احیا شد، امروزه خالی است. بازدیدکنندگانی که امروز به آریکاندا میآیند میتوانند حمامهای باشکوه، تئاتر سالم، آگوراها، ساختمان مجلس و بقایای نکروپلیس را که به صورت پلهپله روی دامنه صخرهای کوه جای گرفتهاند، تماشا کنند. متروک شدن زودهنگام شهر و موقعیت جغرافیایی ناهموار آن باعث شده است تا این مجموعه تا به امروز با یکپارچگی معماری چشمگیری باقی بماند.
Wikimedia research dossier · آخرین بررسی: 2026-09-09 15:39:38
