شهر باستانی آسپندوس و تاریخچه آن

آسپندوس که در روستای بلقیس در منطقه سریک استان آنتالیا واقع شده است، یکی از ثروتمندترین و مرفه ترین شهرهای باستانی پامفیلیه بود. در حالی که استرابون و پومپونیوس ملا جغرافیدانان ثبت کرده‌اند که این شهر توسط آرگیوها تأسیس شده است، نشانه‌های باستان‌شناسی حاکی از آن است که توسط آخایی‌ها در قرن 10 پیش از میلاد تأسیس شده است. نام آسپندوس که ریشه در زبان بومی آناتولی پیش از یونانی دارد، به قدمت عمیق محوطه اشاره دارد.

آسپندوس که در امتداد یک مسیر تجاری مهم قرار داشت و از طریق رودخانه اوریمدون به مدیترانه متصل می‌شد، در هر دوره‌ای مورد توجه بود. این شهر تا سه ماهه اول قرن 5 پیش از میلاد تحت حاکمیت ایران بود و شاهد نبرد اوریمدون در سال 467 پیش از میلاد بود که در آن نیروهای یونانی ایرانیان را شکست دادند. توکیدید مورخ اشاره می‌کند که رودخانه در آن زمان تا آسپندوس قابل کشتیرانی بود و شهر ثروت عظیمی از تجارت نمک، روغن و پشم به دست آورد.

آسپندوس پس از قرار گرفتن تحت تسلط پارسیان در سال 546 پیش از میلاد، درجه بالایی از آزادی را حفظ کرد که با ادامه ضرب سکه به نام خودشان مشهود است. پس از نبرد اوریمدون، به اتحادیه دلوس پیوست، اما در سال 411 پیش از میلاد بار دیگر توسط پارسیان تصرف شد. در سال 389 پیش از میلاد، زمانی که تراسیبولوس فرمانده آتنی برای گرفتن باج آمد، تنش‌هایی شعله‌ور شد که منجر به این شد که شهروندان فرمانده را در چادرش با ضرب چاقو بکشند.

اسکندر مقونی پس از تصرف پرگه در سال 333 پیش از میلاد، به سمت آسپندوس لشکر کشید و توافق کرد که اگر شهروندان مالیات و اسب بپردازند، نیرویی مستقر نکند. وقتی شهروندان توافق‌نامه را تصویب نکردند، اسکندر بازگشت و شرایط سختی را تحمیل کرد، یک پادگان مقدونی گذاشت و خراج‌های سالانه سنگینی را وضع کرد. این شهر که در سال 190 پیش از میلاد تسلیم رومیان شد، بعدها از غارت گنجینه‌های هنری خود توسط وِرس حاکم فاسد رنج برد.

بنای اصلی آسپندوس تئاتر رومی آن است که به عنوان بهترین تئاتر روباز دوران باستان با ساختمان صحنه دست‌نخورده شناخته می‌شود. این تئاتر که در زمان آنتونین پیوس ساخته شده و در دوران مارکوس آئورلیوس تکمیل گردید، به خدایان محلی و خانواده امپراتوری تقدیم شد. این تئاتر که توسط زنون، فرزند تئودوروس آسپندوسی طراحی شده است، 96 متر قطر دارد و با افسانه‌های محلی مسابقات ازدواج سلطنتی مرتبط است.

قنات آسپندوس که برای تأمین نیازهای آب شهر طراحی شده بود، در میان شاهکارهای مهندسی دوران باستان قرار دارد. این سیستم که بین اواسط قرن 2 و اواخر قرن 3 میلادی ساخته شده است، از فناوری سیفون معکوس برای عبور از دره‌ها استفاده کرد. شواهد کتیبه‌ای، تامین مالی این سازه را به تیبریوس کلودیوس ایتالیکوس نسبت می‌دهد که آب را از طریق بلوک‌های سنگ آهک با دقت نصب شده و برج‌های تحت فشار هدایت می‌کرد.

آسپندوس در دوران باستان طیف غنی و گسترده‌ای از سکه‌ها را تولید کرد که از قرن پنجم پیش از میلاد آغاز شد. استاترهای نقره معمولاً دارای ورزشکاران کشتی‌گیر در رو و یک تریسکلس یا فلاخن‌دار در پشت بودند که با افسانه بومی آناتولی همراه بود. فراوانی این سکه‌ها گواهی آشکار بر اهمیت تجاری قوی شهر در سراسر جهان باستان است.

آسپندوس که توسط فیلوستراتوس در دوره رومی به عنوان سومین شهر پامفیلیه رتبه‌بندی شده بود، در دوران بیزانس به عنوان پریموبولیس شناخته می‌شد و در طول آن دچار زوال تدریجی شد. با وجود این، این محطه در قرون وسطی مکان محکمی باقی ماند، به طوری که سلجوقیان به‌طور دوره‌ای تئاتر را برای استفاده به عنوان کاروانسرا و کاخ تعمیر کردند و پل اوریمدون را بازسازی کردند.

امروزه بازدیدکنندگان آسپندوس با آثار تاریخی استثنایی حفظ‌شده، به ویژه تئاتر باستانی و سیفون‌های سر به فلک کشیده قنات روبه‌رو می‌شوند. این تئاتر به خدمت به زندگی فرهنگی مدرن ادامه می‌دهد و میزبان کنسرت‌ها، رویدادها و جشنواره بین‌المللی اپرا و باله آسپندوس است که از سال 1994 هر ساله توسط اپرا و باله دولتی ترکیه سازماندهی می‌شود.