Antaliya shahrining tumani bo’lgan Alanyada, port qirg’og’ida qad ko’targan Qizil minora shaharning eng muhim ramzlaridan biri deb tan olingan va hatto shahar bayrog’ida ham o’rin olgan.
Binoning kelib chiqishi XIII asr Saljuqiylar davriga borib taqaladi. Uning qurilishi Anadolu Saljuqiy sultoni I Alouddin Qayqubod hukmronligining boshlarida boshlangan va 1226 yilda yakunlangan.
Sulton binoni yakunlash uchun Suriyaning Halab shahridan mohir me’mor Ebu Ali Reha el Kettanini Alanyaga keltirgan. Bu me’mor ilgari Sinop qal’asini ham qurgan edi.
Qurilish jarayonida muayyan balandlikdan keyin tosh bloklarni yuqoriga ko’tarish qiyinlashgani sababli, yuqori qism uchun pishirilgan qizil g’ishtlardan foydalanilgan. Minoraga o’z nomini bergan mana shu qizil g’ishtlardir; shuningdek, og’zaki an’analar va mahalliy rivoyatlarga ko’ra, uning qorishmasida tuxum oqidan foydalanilgani, tashqi yuzasiga esa tuxum sarig’i surtilgani aytiladi.
Sakkiz burchakli rejaga ega bo’lgan binoning har bir devori 12.5 metr kenglikda. Minora 33 metr balandlikka va 29 metr diametrga ega.
O’rta asr harbiy arxitekturasining go’zal namunasi bo’lgan binoning devorlarida qadimgi davrlarga oid marmar bloklar ham yaqqol ko’rinib turadi.
Minoraning ichida qavatni ham qo’shib hisoblaganda jami beshta qavat mavjud. Binoning cho’qqisiga 85 ta keng oraliqli tosh zinapoya orqali chiqiladi va tepadan tushayotgan quyosh nuri birinchi qavatgacha yetib boradi.
Minoraning qoq markazida sardoba joylashgan. Bu tuzilmaviy xususiyatlar harbiy binoning funksionalligini yaqqol namoyon etadi.
Minora dengizdan kelishi mumkin bo’lgan ehtimoliy hujumlardan portni va 1221 yilga oid kemasozlik verfini himoya qilish maqsadida qurilgan bo’lib, asrlar davomida harbiy maqsadlarga xizmat qilgan.
1950-yillarda ta’mirdan o’tgan bino 1979 yilda ziyoratchilar uchun ochilgan va birinchi qavati Alanya etnografiya muzeyiga aylantirilgan. Bu muzey tashrif buyuruvchilarga shahar va minora tarixini tanishtirar ekan, Saljuqiylarning ikki boshli burguti kabi geraldik unsurlarga ham e’tibor qaratadi.
Tarixiy bino 1992-2005 yillar orasida muomalada bo’lgan 250000 liralik banknotlarning orqa tomonida ham o’z aksini topgan.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-09-12 22:14:21
