Ariassos Qadimiy Shahri

Antaliya viloyatining Döşemealtı tumanida, Toros tog’larida 900 ila 1100 metr balandlikda joylashgan Ariassos yoki Ariasos qadimgi davrda Pisidiya deb atalgan hududda barpo etilgan aholi punkti hisoblanadi. Antalya-Burdur avtomobil yo’lining 45. kilometrida, Çubuk dovonidan keyin 1 kilometr g’arbda va Akkoç qishlog’i burilishida joylashgan shahar tik yonbag’irda bunyod etilgan.

Shaharning kelib chiqishi ellinistik davrga, miloddan avvalgi 3. asrga borib taqalib, u aslida Salavkiylar imperiyasiga tegishli edi. Miloddan avvalgi 189 yilda ellinistik Pergam podshohligiga o’tgan manzilgoh, uning oxirgi qiroli III. Attalus o’z saltanatini miloddan avvalgi 133 yilda Rim respublikasiga topshirishi bilan Rim tasarrufiga o’tdi. Octavian Augustus davrida Rimning Galatiya viloyatining bir qismiga aylantirilgan Ariassos keyinchalik poytaxti Perge bo’lgan kechki Rim Pamfiliya Secunda viloyati tarkibiga kirdi.

Tarixiy manbalarda shahar ilk bor miloddan avvalgi 100 yillar atrofida Efeslik Artemidorus tomonidan Aarassos nomi bilan tilga olingan va bu ma’lumot bir asr o’tib Strabon tomonidan keltirib o’tilgan. Keyingi davrda milodiy 2. asrda Ptolemey tilga olgan mazkur manzilgoh nasroniy episkoplik ro’yxatlaridan ham o’rin olgan. Shahrda zarb qilingan qadimiy tangalar bizning davrimizgacha yetib kelgan.

Ariassosda saqlanib qolgan qoldiqlar asosan Rim va Vizantiya davrlariga oid bo’lib, undan oldingi ellinistik davrdan juda oz iz qolgan. Shaharning eng yaxshi saqlanib qolgan inshooti milodiy 3. asrga oid va bir vaqtlar o’zida to’rtta haykal tashigan uch kemerli mahobatli shahar kirish qismidir. Ushbu ulug’vor darvozadan tashqari hududda keng nymphaeum yani favvora, hammom qoldiqlari, katta turar-joy maydoni va ko’plab qabr yodgorliklari mavjud.

Qadimgi davrda shahar aholisi uzumchilik, vinochilik va zeytun moyi ishlab chiqarish bilan shug’ullangani ma’lum. Kechki Rim davrida yuz bergan zilzila oqibatida shahar vayron bo’lgan va shuning uchun tashlab ketilgan deb taxmin qilinadi. Arxeologik qoldiqlar shaharning ushbu iqtisodiy va ijtimoiy faoliyati izlarini o’zida saqlab qolgan.

Erta nasroniylik davrida episkoplik markazi bo’lgan Ariassosning uch nafar episkopi tarixi noma’lum emas. Pammenius 381 yildagi Birinchi Konstantinopol Kengashiga, Theophilus 451 yildagi Xalkedon Kengashiga va Ioannes esa 458 yilda Imperator I. Leo ga yo’llangan qo’shma maktubga imzo chekkan. Hozirgi kunda doimiy episkoplik bo’lmasa-da, u Katolik cherkovi tomonidan titular unvon sifatida qayd etiladi.