مدرسه کاراتای یکی از بناهای مهم دوره سلجوقی در شهر قونیه است که در منطقه کاراتای، محله فرخونیه و در بلوار عدلیه قرار دارد. در منابع تاریخی قید شده است که این بنا در دوران حکومت عزالدین کیکاووس دوم و در سال‌های 1250-1251 ساخته شده است. منابع انگلیسی‌زبان سال تأسیس را 1251 و بانی آن را وزیر جلال‌الدین کاراتای در دوران سلطنت مشترک برادران ثبت کرده‌اند.
معمار بنا ناشناخته است. وجود آرامگاه جلال‌الدین کاراتای در حجره گنبددار سمت چپ ایوان و ثبت بنا در وقف‌نامه جلال‌الدین کاراتای، این دیدگاه را تقویت می‌کند که مدرسه توسط وی ساخته شده است. این بنا در دوره سلجوقیان برای تدریس علوم حدیث و تفسیر به صورت مدرسه بسته و یک‌طبقه از سنگ سيله (Sille) ساخته شد.
سردر ورودی شرقی بنا که از مرمر خاکستری و سفید ساخته شده، از نمونه‌های برجسته سنگ‌تراشی دوره سلجوقی به شمار می‌رود. بر روی این سردر کتیبه‌ها، طرح‌ها و سنگ‌نوشته‌های ساخت و همچنین آیات و احادیث انتخابی به صورت برجسته حکاکی شده است. منابع انگلیسی اشاره می‌کنند که این سردر تزیین‌شده ممکن است کار استادکاران شمال سوریه باشد یا از بنایی قدیمی‌تر دوباره استفاده شده باشد.
از ورودی به حیاطی پوشیده با گنبد (که امروزه سقف آن باز است) راه می‌یابید. تالار مرکزی مدرسه با گنبدی نورگیردار و پوشیده از کاشی‌های معرق پوشانده شده است. آیات قرآنی بر روی ساقه گنبد، حاشیه‌های بالای دیوار و کتیبه‌های بالای در حجره‌ها نوشته شده است. بر روی قوس ایوان گهواره‌ای در ضلع غربی نیز بسمله و آیةالکرسی نقش بسته است.
در مثلث‌های انتقالی گنبد، اسامی پیامبران حضرت محمد، عیسی، موسی و داوود و همچنین نام‌های خلفای راشدین چهارگانه قرار دارد. بخش عمده‌ای از کاشی‌های معرق روی دیوارها فرو ریخته است. در کاشی‌ها از رنگ‌های فیروزه‌ای، سرمه‌ای و سیاه استفاده شده است. گمان می‌رود تزیینات کاشی توسط استاد سرامیک‌کار خراسانی، محمد الطوسی هماهنگی شده باشد.
این مدرسه که در دوره عثمانی نیز مورد استفاده بود، در اواخر قرن 19 متروک شد. در سال 1954 یا 1955 این بنا به عنوان موزه آثار کاشی به روی بازدیدکنندگان گشوده شد. آثار به نمایش درآمده متعلق به دوره‌های سلجوقی و عثمانی است. در حجره آرامگاه جلال‌الدین کاراتای و حجره‌های دانشجویی جنوبی، کاشی‌های کاخ قبادآباد، تزیینات گچی، بشقاب‌های کاشی، چراغ‌ها و سفال‌های بدون لعاب به نمایش گذاشته شده است.
کاشی‌های کاخ قبادآباد به شکل صلیب، نیم‌صلیب، ستاره هشت‌پر و مربع بوده و با تکنیک‌های زرین‌فام و زیرلعابی ساخته شده‌اند. این آثار در کاوش‌های باستان‌شناسی از بقایای کاخی که به دستور علاءالدین کیقباد اول ساخته شده بود، به دست آمده‌اند. مجموعه موزه با یافته‌های به دست آمده از این محوطه کاخ در ساحل دریاچه بی‌شهر غنی‌تر شده است.
در گذشته مرمت‌های مختلفی در بنا انجام شده است. این سازه در سال 2006 تحت تعمیرات کلی قرار گرفت و در سال 2019 ادامه پروژه مرمتی دیگری ثبت گردید. این مدرسه در تمامی روزهای هفته به جز دوشنبه‌ها پذیرای بازدیدکنندگان است.
Wikimedia research dossier · آخرین بررسی: 2026-10-01 23:46:57
