Karatay Medresesi Tarihi ve Çini Eserler Müzesi

Karatay Medresesi, Konya'da bulunan ve Selçuklu dönemine ait olan önemli bir yapıdır. Medrese, Karatay ilçesinde, Ferhuniye Mahallesi, Adliye Bulvarı üzerinde konumlanmaktadır. Kaynaklarda binanın II. İzzeddin Keykavus devrinde, 1250-1251 yıllarında yapıldığı belirtilmektedir. İngilizce kaynaklarda ise kuruluş tarihi 1251 olarak ve vezir Celaleddin Karatay tarafından, kardeşlerinin ortak saltanatı döneminde gerçekleştirildiği kaydedilmektedir.

Yapının mimarı bilinmemektedir. Eyvanın solundaki kubbeli hücrede Celaleddin Karatay'ın türbesinin bulunması ve yapının Celalettin Karatay Vakfiyesine kayıtlı olması, medresenin Celalettin Karatay tarafından yaptırıldığı düşüncesini güçlendirmektedir. Medrese, Selçuklular devrinde hadis ve tefsir ilimleri okutulmak üzere kapalı medrese tipinde ve Sille taşından tek katlı olarak inşa edilmiştir.

Medresenin doğu yönünde yer alan giriş kapısı, gök ve beyaz mermerden yapılmış olup Selçuklu dönemi taş işçiliğinin seçkin örnekleri arasında gösterilmektedir. Kapı üzerinde yazılar, desenler ve yapımla ilgili kitabeler yer alır. Ayrıca kapının diğer yüzeylerine kabartma olarak seçme ayet ve hadisler işlenmiştir. İngilizce kaynaklar bu süslü taş portalin kuzey Suriyeli zanaatkarların eseri olabileceğini ve daha önceki bir yapudan yeniden kullanılmış olabileceğini aktarmaktadır.

Girişten kubbe ile örtülü olan ve günümüzde üzeri açık bulunan avluya geçilmektedir. Medrese salonunun merkezi fenerli ve mozaik çinilerle kaplı bir kubbeyle örtülüdür. Kubbe kasnağında, duvarların üst kısımlarındaki bordürlerde ve hücre kapıları üzerindeki panolarda ayetler yazılıdır. Batı yönündeki beşik tonozlu eyvanın kemerinde ise besmele ve Ayet-el Kürsi yer almaktadır.

Kubbeye geçiş elemanı olan üçgenlerde Muhammed, İsa, Musa ve Davud peygamberlerin isimleri ile dört halifenin adlarına yer verilmiştir. Medrese duvarlarındaki mozaik çinilerin büyük bir kısmı dökülmüştür. Çinilerde turkuvaz, lacivert ve siyah renkler kullanılmıştır. Çini süslemelerinin Horasanlı seramik ustası Muhammed al-Tusi tarafından koordine edildiği düşünülmektedir.

Osmanlı devrinde de kullanılan medrese 19. yüzyılın sonlarında terk edilmiştir. Yapı, 1954 veya 1955 yıllarında Çini Eserler Müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Müzede sergilenen eserler Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine aittir. Celaleddin Karatay Türbesi'nin bulunduğu hücrede ve güneydeki öğrenci hücrelerinde Kubadabad Sarayı çinileri, alçı süsleri, çini tabaklar, kandiller ve sırsız seramikler sergilenmektedir.

Kubadabad Sarayı çinileri haç, yarım haç, sekiz köşeli yıldız ve kare şeklindedir; lüster ve sıraltı tekniği ile üretilmiştir. Bu eserler, I. Alaeddin Keykubat'ın emriyle yaptırılan saray kalıntılarından kazılar yoluyla çıkarılmıştır. Müze koleksiyonu, Beyşehir Gölü kıyısındaki bu saray yerleşiminden elde edilen buluntularla zenginleştirilmiştir.

Binada geçmişte çeşitli onarımlar gerçekleştirilmiştir. Yapı 2006 yılında genel bir bakımdan geçirilmiş, 2019 yılında ise başka bir restorasyon projesinin devam ettiği kaydedilmiştir. Medrese, pazartesi günleri hariç haftanın diğer günlerinde ziyaretçilerini ağırlamaya devam etmektedir.