İdebessos Antik Kenti

İdebessos veya Edebessus, antik Likya bölgesinde yer alan tarihi yerleşimlerden biridir. Bey Dağları'nın eteklerinde, Alakır Çayı vadisinin batısında konumlanmıştır. Kalıntıları, Antalya'nın Kumluca ilçesine bağlı Karacaören köyü yakınındaki küçük Kozağacı mevkiinin hemen batısında yer almaktadır. Kumluca'nın 21 kilometre kuzey-kuzeybatısında bulunan bu sit alanı, ormanla kaplı olması nedeniyle zor ulaşılabilir bir konumdadır.

Şehrin Hellenistik dönemden önce var olduğuna dair kesin bir kanıt bulunmamaktadır, ancak Klasik döneme ait tartışmalı bir sikke şehre atfedilmektedir. İdebessos, MÖ 168 yılındaki kuruluşundan itibaren Likya Birliği'nin bir üyesi olmuştur. Yazıtlarda kentin bir polis yani şehir devleti olduğu, ayrıca Akalissos ve Kormos ile bir sympoliteia, yani ortak vatandaşlık ve birlik oluşturduğu belirtilmektedir. Bu ortak yapı, Roma döneminde Likya Birliği içinde Akalissos tarafından yönetilmiş ve tek bir oyla temsil edilmiştir.

Tarihsel kaynaklarda İdebessos adından çeşitli şekillerde söz edilmektedir. Likyalı Kapito, Isaurica adlı 8 ciltlik eserinde bir Likya kasabası olarak Edebessus'tan bahsetmektedir. Synecdemus listelerinde adı geçen yerleşim, sonradan yapılan düzeltmelerle bu isimle anılmıştır. Ayrıca Katolik Kilisesi tarafından tanınan titüler piskoposluklar listesinde İdebessos, Myra metropol piskoposluğunun yardımcı piskoposluğu olarak geçmektedir.

İdebessos'un kalıntıları ilk kez 1842 yılında T. A. B. Spratt tarafından tanımlanmıştır. Spratt, iki gün boyunca alanı inceleyerek bazı yazıtları kopyalamıştır. Zaman içinde başka bilim insanları da küçük araştırmalar için alanı ziyaret etmiş, ancak kalıntıların ayrıntılı bir arkeolojik incelemesi ancak 2000'li yıllarda tamamlanabilmiştir.

Coğrafi konumu ve arazinin yapısı nedeniyle şehir kuzey-güney yönünde kurulmuş olup yaklaşık 360'a 160 metrelik bir alanı kaplamaktadır. Batıdaki daha düz alanlara büyük kamu binaları ve nekropol inşa edilirken, doğudaki eğimli arazi konutlar için kullanılmıştır. Doğudaki yamaç, farklı kotlardaki teras duvarlarıyla genişletilerek evlerin yer aldığı dar koridorlar oluşturulmuştur.

Yerleşimin ana caddesi akropolün batısından girerek kuzeye doğru uzanmaktadır. Bu yol boyunca güneyden kuzeye bir Yunan tiyatrosu, bir hamam-Gimnasion kompleksi ve bir kilise bulunmaktadır. Tiyatro ile hamamlar arasındaki geniş düz alan agorai yani kent meydanı olarak hizmet vermiştir. Nekropolün ana cadde boyunca kesintisiz uzanması ve şehir merkezinde yoğunlaşması ise antik yerleşimler arasında oldukça sıra dışı bir durumdur.

Akropol, yerleşimin güneydoğusunda 120'ye 150 metrelik bir alanı kaplar ve şehir merkezinden yaklaşık 10 metre yüksekliktedir. Kuzey ve batı tarafları kulelerle güçlendirilmiş surlarla korunurken, doğu ve güney tarafları dik kaya yüzeyleriyle doğal bir savunmaya sahiptir. Akropol üzerinde Roma dönemine ait bir heroon ile 5. veya 6. yüzyıla ait bir Bizans kilisesi yer almaktadır.

Bizans döneminde akropol, Arap-Bizans savaşları sırasında artan Arap akınlarına karşı daha güçlü surlarla bir kastrum yani küçük kaleye dönüştürülmüştür. Bu dönüşüm sırasında Roma dönemine ait yapıların malzemeleri kısmen yeniden kullanılmıştır. Şehrin ne zaman tamamen terk edildiği ise bilinmemektedir.