Noel Baba Kilisesi ya da resmi adıyla Aziz Nikolaos Anıt Müzesi, Antalya'ya bağlı Kaş ile Finike arasındaki Demre ilçesinde bulunmaktadır. Antik Myra kenti sınırları içinde yer alan bu yapı, Noel Baba olduğuna inanılan Aziz Nikolaos'ın ölümü ve defnedildiği yer üzerine kurulmuş tarihi bir bazilika kilisesidir.
Yapının kökeni, dördüncü yüzyılda Myra'da piskoposluk yapmış olan ve hem Doğu Ortodoks Hristiyanları hem de Roma Katolikleri için önemli bir dini figür olan Aziz Nikolaos'a dayanmaktadır. Aziz Nikolaos, günümüzdeki Noel Baba figürünün de tarihsel esin kaynağıdır.
Kilise, MS 520 yılında Aziz Nikolaos'ın piskopos olarak görev yaptığı daha eski bir Hristiyan kilisesinin kalıntıları üzerine inşa edilmiştir. Doğu Roma İmparatorluğu'nun devlet kilisesi dönemine denk gelen bu inşa sürecine I. Jüstinyen de katkıda bulunmuştur.
Mimari açıdan dikkat çekici duvar freskleri ile tanınan bazilika, zamanla seller altında kalarak silt ile dolmuştur. Yapı, mimari ve dini önemiyle günümüzde UNESCO'nun Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer almaktadır.
Tarih boyunca çeşitli değişiklikler geçiren kilise, 1862 yılında Rus İmparatoru I. Nikolay tarafından restore edilmiştir. Bu restorasyon sırasında bir kule eklenmiş ve yapının Bizans mimarisinde bazı değişiklikler yapılmıştır.
Kilise, antik çağdan yirminci yüzyıldaki Rum Kırımı ve nüfus mübadelesi dönemine kadar kesintisiz bir şekilde ibadethane olarak kullanılmıştır. Doğu Ortodoks Kilisesi tarafından 1923 yılında Yunanistan ile Türkiye arasındaki nüfus mübadelesi sebebiyle zorla terk edilmiştir.
1923 yılında Demre'de kalan tüm Rumların sürülmesiyle birlikte kilisenin yerleşik bir cemaati kalmamıştır. O tarihten bu yana ibadethane işlevini yitiren yapı, günümüzde müze statüsünde ziyaretçilerini ağırlamaktadır ve sadece istisnai olarak 6 Aralık'ta Ortodoks ayinlerine ev sahipliği yapmaktadır.
Yapı içerisinde yapılan bilimsel kazı çalışmaları 1988 yılında Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Öğretim Üyesi Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken başkanlığında başlatılmıştır. Kazılara İstanbul Üniversitesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi'nden öğretim üyeleri ile işçiler katılmıştır.
Gerçekleştirilen kazı çalışmaları neticesinde manastır kompleksinin kuzey bölümü ile nefin etrafındaki küçük şapeller gün ışığına çıkarılmıştır. Bu şapellerden biri, azizin hayatını ve mucizelerini detaylandıran canlı fresklere ev sahipliği yapmaktadır.
Kilisenin kuzeydoğu aneks revakı, Türkiye sınırları içerisinde Aziz Nikolaos'ın yaşam döngüsünü barındıran antik fresklerin bilinen tek örneğini sunmaktadır. Ayrıca yapının belirli kısımlarında opus sectile adı verilen dekorasyon örnekleri de korunmaktadır.
Yapının içerisinde tahrip edilmiş bir lahit bulunmakta olup, bu lahitin Aziz Nikolaos'ın İtalyan denizciler tarafından Bari'ye götürülmeden önceki ilk mezar yeri olduğu düşünülmektedir. İnanışa göre azizin naaşı ölümünden bir süre burada yattıktan sonra 1087 yılında Bari'ye taşınmıştır.
Wikimedia research dossier · Son kontrol: 2026-09-16 05:38:24
