Avliyo Nikolay cherkovi yoki rasmiy nomi bilan Avliyo Nikolay xotira muzeyi Antaliya viloyatining Qosh va Finike oralig’idagi zamonaviy Demre tumanida joylashgan. Qadimgi Mira shahri hududida joylashgan bu inshoot Qorbobo uchun tarixiy ilhom manbasi deb hisoblanadigan Avliyo Nikolay vafotidan keyin qurilgan tarixiy bazilika cherkovidir.
Cherkovning kelib chiqishi Mirada 39-asrda yepiskop bo’lib xizmat qilgan hamda Sharqiy pravoslav nasroniylar va Rim katoliklari uchun muhim diniy shaxs bo’lgan Avliyo Nikolayga borib taqaladi. U butun dunyoda Qorboboning tarixiy ilhom manbasi sifatida tanilgan.
Cherkov eramizning 520-yilida Avliyo Nikolay yepiskop bo’lib xizmat qilgan eski nasroniy cherkovining poydevori ustiga qurilgan. Rim imperiyasining hukmdori Buyuk Yustinian davlat cherkovi davrida uni qayta qurishga o’z hissasini qo’shgan.
O’zining diqqatga sazovor devoriy freskalari hamda chuqur me’moriy va diniy ahamiyati bilan tanilgan bazilika vaqt o’tishi bilan suv ostida qolib, loy bilan to’lgan edi. Hozirda bu bino Y UNESCOning Jahon merosi vaqtinchalik ro’yxatiga kiritilgan.
Bino o’z tarixi davomida turli o’zgarishlarni boshdan kechirdi, xususan, 1862 yilda Rossiya imperatori Nikolay I tomonidan tiklandi. Ushbu restavratsiya davomida minor qo’shildi va uning Vizantiya arxitekturasiga boshqa o’zgartirishlar kiritildi.
Bazilika qadim zamonlardan to yigirmanchi asrdagi aholi almashinuvigacha uzluksiz ravishda ibodatxona sifatida faoliyat yuritgan. Uning faol diniy foydalanishi 1923 yilda Gretsiya va Turkiya o’rtasidagi aholi almashinuvi tufayli Demredagi qolgan Usmonli yunonlari ketishga majbur bo’lganida yakunlandi.
1923 yilda mahalliy yunon aholisi ketganidan so’ng, cherkov Sharqiy Pravoslav cherkovi tomonidan tashlab ketildi va o’shandan beri doimiy jamoatiga ega emas. Bugungi kunda u muzey sifatida ishlaydi, garchi 6 dekabr kuni uning devorlari ichida vaqti-vaqti bilan pravoslav marosimi o’tkazilsa ham.
Cherkovdagi arxeologik qazishmalar 1988 yilda Hacettepe universiteti san’at tarixi kafedrasi professori doktor S. Yildiz Otuken rahbarligida boshlangan. Qazishmalarda Hacettepe universiteti, Istanbul universiteti, Chanakkale Onsekiz Mart universiteti, Erciyes universiteti va Hatay Mustafa Kemal universitetining o’qituvchilari hamda ishchilari qatnashgan.
Amalga oshirilgan arxeologik ishlar natijasida monastir majmuasining shimoliy qismi hamda nef atrofidagi kichik cherkovlar yorug’likka chiqarildi. Ushbu ibodatxonalardan biri azizning hayoti va mo’jizalarini aks ettiruvchi jonli freskalarni o’z ichiga oladi.
Cherkovning shimoli-sharqiy qo’shimcha ravoqi Turkiyadagi qadimiy freskalarda tasvirlangan Nikolay hayotiy siklining yagona ma’lum namunasini taqdim etadi. Bundan tashqari, cherkovning ayrim qismlarida opus sectile deb nomlangan bezak namunalari ham saqlanib qolgan.
Bino ichida vayron qilingan sarkofag mavjud bo’lib, bu sarkofag Avliyo Nikolay italiyalik dengizchilar tomonidan Bariga olib ketilishidan oldingi dastlabki qabri ekanligiga ishoniladi. Rivoyatlarga ko’ra, azizning jasadi bu yerda bir muddat yotgandan so’ng 1087 yilda Bariga ko’chirilgan.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-09-16 05:38:24
