Limira qadimiy shahri tarixi va xarobalari

Qadimgi Likiya janubiy qirg’og’ida Limirus daryosi bo’ylab joylashgan Limira, Antaliya viloyatining Finike tumanidagi Saklısu qishlog’i yaqinida joylashgan. Strabon, Ptolomey va Pliniy kabi qadimgi mualliflar shahar joylashgan hududga tez-tez o’z asarlarida to’xtalib o’tishgan.

Miloddan avvalgi 2-ming yillikda ham rivojlangan bo’lgan shahar vaqt o’tishi bilan yunon dunyosining eng muhim savdo markazlaridan biriga aylandi. Miloddan avvalgi 4-asrda Likiya sulolasidan bo’lgan Perikl satraplar qo’zg’olonini qo’llab-quvvatlab, Limirani Likiya ittifoqi poytaxti deb e’lon qildi.

Fors hukmronligidan so’ng hudud Buyuk Iskandar yurishlari natijasida Makedoniya nazoratiga o’tdi. Iskandardan keyin shaharni boshqargan I. Ptolemey Soter va uning o’g’li II. Ptolemey Filadelf Galat istilosiga qarshi xalqni qo’llab-quvvatlagach, shahar aholisi ularga minnatdorchilik sifatida Ptolemaion yodgorligini o’rnatdi.

Rim davrida shahar imperator Avgustning asrab olingan nabirasi va vorisi Gay Sezarning vafoti bilan tarixda qoldi. Armanistondagi to’qnashuvlarda yaralangan va Rimga qaytayotganda milodiy 4-yilda Limirada vafot etgan Gay Sezar xotirasiga maqbara qurildi.

Limiradagi xarobalar ilk bor 1838-yilda ingliz sayyohi Charlz Fellouz tomonidan e’tiborga olingan, keyingi yillarda J.A. Shyonborn hamda tadqiqotchilar Spratt va Forbes hududga tashrif buyurgan. 1965-yildan boshlab Germaniya arxeologiya instituti va Vena universiteti tomonidan qazish ishlari olib borilgan.

Arxeologik qazishmalarda ellinistik davr va miloddan avvalgi 7-asrga qadar borib taqaladigan 13 ta turli qatlam aniqlangan. Klassik mudofaa devorlari, terras devorlari va eng pastki qatlamdagi madaniy topilmalar shaharning uzluksiz yashash tarixini ochib beradi.

Shahardagi me’moriy tuzilmalar orasida Periklning relyeflar bilan bezatilgan maqbarasi, Gay Sezarning maqbarasi, 8000 tomoshabinga mo’ljallangan Rim teatri va Opramoas tomonidan qurdirilgan binolar ajralib turadi. Shuningdek, shaharning sharqida dunyodagi eng qadimgi segmentli ravoqli ko’priklardan biri joylashgan.

Kechik Antik va Erta Vizantiya davrlarida yepiskoplik markazi bo’lgan Limira, Notitiæ Episcopatuum ro’yxatlarida Miraga bo’ysunuvchi suffrakan sifatida qayd etilgan. Tarixiy manbalarda nomi tilga olingan Diotimus, Lupicinus va Stiven kabi yepiskoplar shaharning diniy ahamiyatini ko’rsatadi.