افسانه یانارتاش: شعله های جاودان المپوس

یانارتاش که در زبان ترکی به معنای سنگ شعله‌ور است، یک منبع گاز طبیعی تاریخی و گردشگری در نزدیکی روستای چیرالی در منطقه کمیر استان آنتالیا است که در ارتفاع ۱۸۰ متری از سطح دریا و حدود ۳ کیلومتری خشکی قرار دارد. این محوطه بی‌نظیر که در محدوده پارک ملی کوهستانی المپوس بِی‌داغلاری قرار دارد، به دلیل اشتعال خودبه‌خودی گاز خشک و بی‌بو که از میان سنگ‌ها نشت می‌کند و با اکسیژن تماس می‌یابد، ۲۵۰۰ سال است که می‌سوزد.

بر اساس اساطیر یونان باستان و افسانه‌هایی که هزاران سال در آناتولی نقل شده است، هیپونوئوس پسر گلائوکس پادشاه افیرا، برادرش بلروس را در یک سفر شکار می‌کشد و نام بلروفونتیس را به خود می‌گیرد. این جوان تبعید شده توسط پادشاه آرگوس که تمایلی به کشتن او نداشت، نزد پادشاه لیکیه فرستاده می‌شود. پادشاه لیکیه نیز او را برای جنگ با هیولای ترسناک کایمرا که در کوه المپوس زندگی می‌کند، سر شیر، بدن بز، دم مار دارد و از دهانش شعله‌های آتش بیرون می‌دهد، اعزام می‌کند.

بلروفونتیس سوار بر اسب بالدار خود پگاسوس به جنگ کایمرا می‌رود. هنگامی که هیولا حمله می‌کند، پگاسوس به هوا بلند می‌شود و بلروفونتیس هنگام فرود آمدن، با نیزه خود هیولا را در اعماق زمین مدفون می‌کند. با این حال، طبق اسطوره‌ای که هومیروس نقل کرده است، کایمرا به شعله‌ور کردن آتش از زیر زمین ادامه می‌دهد و شعله‌هایی که امروزه روی کوه دیده می‌شوند، همان نفس فوران‌کننده هیولا هستند.

در ادامه این افسانه، به مناسبت پیروزی بلروفونتیس، مسابقاتی در المپوس باستان برگزار می‌شود که در آن ورزشکاران مشعل‌های خود را از آتش مقدس کایمرا روشن کرده و به سمت شهر المپوس می‌دوند و بدین ترتیب اولین نمونه بازی‌های المپیک باستانی در آناتولی شکل می‌گیرد. مشعل سنتی المپیک که امروزه روشن می‌شود نیز به عنوان بیان سمبلیک آتش جاویدان کایمرا در نظر گرفته می‌شود.

بر اساس بررسی‌های علمی، دیدگاه‌های مختلفی درباره منشاء خروج گاز در یانارتاش مطرح شده است. در حالی که در ابتدا تصور می‌شد منشاء آن یک باتلاق قدیمی است، امروزه مشخص شده است که گاز ترکیبی از گاز ترموژنیک ارگانیک و گاز متان غیرارگانیک ناشی از فرآیندهای سرپانتینیزاسیون کم‌دما است که توسط کاتالیزور روتنیم در سنگ‌های آذرین تولید می‌شود.

با گذشت زمان، رسوب سیلاب‌ها و برخی حفاری‌ها باعث تغییراتی در نقاط خروج و شدت شعله‌ها شده است. در سال ۱۹۳۵، شعله‌ها فقط از ۲ نقطه خارج می‌شدند، در حالی که در سال‌های بعد این تعداد بسته به تغییرات فشار جوی و حرکات آب‌های زیرزمینی متفاوت بوده است. جریان گاز و شعله‌ها در ماه‌های زمستان قوی‌تر می‌شوند.

امروز بازدیدکنندگان برای رسیدن به صخره‌های شمال ساحل چیرالی، مسیر پیاده‌روی آسان و خوش‌منظره‌ای را از پای کوه دنبال می‌کنند. درست در زیر محوطه شعله‌ها، بقایای معبد هفائستوس، خدای یونانی آتش و آهنگری قرار دارد. از آنجا که در ساعات شب منظره شعله‌ها به باشکوه‌ترین حالت خود می‌رسد، بازدیدکنندگان معمولاً ترجیح می‌دهند پس از تاریکی هوا صعود کنند.